ปลูกผักกันเถอะ : ผักสลัด

ปลูกผักสลัด : เมื่อปลูกผักบุ้งจีนสําเร็จ เป็นที่ชื่นใจแล้ว ชักอยากปลูกผัก ที่ผมชอบกินประจําแล้วครับ นั่นก็คือ ผักสลัด ก่อนจะ ปลูกผักสลัด เรามารู้จักวิธี การเพาะกล้าผักก่อนครับ การเพาะกล้านี้ สามารถใช้กับพืชที่มีเมล็ดเล็ก ๆ ได้ทุก ประเภทเลยครับ

การเพาะกล้าผัก

ขั้นตอนการเตรียมดิน

เริ่มจาก นําดินที่ใช้สําหรับปลูกผัก (หรือถ้ายังไม่ได้หมักดินไว้ ก็ใช้ดินที่ซื้อมา จากร้านต้นไม้ก่อนได้) และขุยมะพร้าวมาร่อน โดยใช้ขุยมะพร้าว 3 ส่วน ดินร่อน 1 ส่วน ไม่ต้องกังวลเรื่องปริมาณเป๊ะ ๆ นะครับ จะได้ไม่ต้องเครียด

คลุกเคล้าดินกับขุยมะพร้าวให้เข้ากัน หลังจากนั้น นํามาใส่ในตะกร้าเพาะ จะใช้ตะกร้าอะไรก็ได้ ถ้าตะกร้ามีรูใหญ่ก็ให้วางกระดาษหนังสือพิมพ์กรุลงไป เพื่อกันไม่ให้เศษดินไหลออก หลังจากนั้น รดน้ำด้วยบัวรดน้ำให้ชุ่ม โดยรดส่ายไปมา เร็ว ๆ ดินจะได้ไม่กระจายเลอะเทอะ (เกษตรประณีตนิด-ด-ดนึงนะครับ) ใช้แผ่นไม้ หรือแผ่นพลาสติกเซาะร่องให้เป็นแนวที่ผิวดิน ไม่ต้องลึกมากนะครับ

จากนั้น นําเมล็ดผักที่เราจะเพาะเทใส่มือ เน้นว่าควรเทใส่มือก่อน อย่าเทจาก ซองลงไปที่ร่องเลย เดี๋ยวจะงานงอกพร้อมต้นกล้าผักนะครับ คือเทพรวดลงไปแล้ว เก็บขึ้นมาไม่ได้ จําใจต้องเพาะทั้งหมด ที่นี้แหละงานเข้าเลย ต้องหาที่ปลูกผักเพิ่ม เพราะเขาจะงอกมาเป็นร้อยเลย แค่แยกกล้าก็หน้ามืดแล้วครับ การแยกต้นกล้า ลงหลุมเพาะควรทําในเวลาเย็นถึงค่ำ ดังนั้นถ้ากล้าเยอะ (หมายถึงต้นกล้านะครับ ไม่ใช่ความกล้า) แล้วยังต้องทําในเวลากลางคืนอีก ยุงหามแน่เลยครับ

เมื่อหยอดเมล็ดผักตามแนวร่องแล้ว ใช้นิ้วชี้กับนิ้วโป้ง จับดินปิดแนวร่องให้มิดเมล็ด หาหนังสือพิมพ์ปิดหน้าตะกร้าเพาะอีกครั้ง รดน้ำด้วย บัวรดน้ำให้ทั่วพอให้กระดาษเปียก วางไว้ในที่มีแดดรําไร รดน้ำตอนเช้าวันละครั้ง ผ่านไป 3-4 วัน ต้นกล้าจะเริ่มแทง ทะลุวัสดุเพาะขึ้นมา ให้เปิดหนังสือพิมพ์ออก ไม่ต้องอ่าน (ล้อเล่นนะครับ) แล้วรดน้ำด้วยบัวรดน้ำผ่านเร็ว ๆ เบา ๆ ต่อไปอีก ประมาณ 2 วัน จะได้ต้นกล้าที่มีใบเลี้ยงออกมา 2 ใบ


วิธีย้ายกล้าผัก

เตรียมถาดหลุมสําหรับเพาะต้นกล้า โดยเตรียมดินสําหรับใส่ในถาดหลุม ใช้ ดินแบบเดียวกับที่เพาะต้นกล้าก็ได้ครับ เพียงแต่เพิ่มอาหารให้ต้นกล้าโดยใส่ปุ๋ย มูลไส้เดือนหรือร่อนขี้วัวเพิ่มเข้าไปนิดหน่อย (ประมาณ 1 ส่วน 10 ของวัสด) จากนั้น ก็นํามาเกลี่ยใส่ในหลุมให้เต็ม รดน้ำให้ชุ่มเตรียมไว้

คราวนี้เราจะเริ่มแยกต้นกล้าออกจากถาดเพาะกล้าแล้วนะครับ เริ่มจากหา ไม้ปลายแหลม จะเป็นไม้เสียบลูกชิ้นหรือเสียบอย่างอื่นก็ได้…เสียบหมูปิ้ง ได้มั้ยครับ…ได้ครับ ใช้ไม้ปลายแหลมแซะต้นกล้าขึ้นมา แซะให้ห่างต้นกล้าหน่อย จะได้ไม่โดนรากขาด

แยกต้นกล้าออกทีละต้น นําไปวางบนปากหลุม หลุมละต้น ถ้าดินติดมาเยอะ ดึงยาก ให้นํามาแกว่งน้ำดินจะร่อนออกง่าย จากนั้นให้กดปลายแหลมของไม้ ลงไปที่ราก อย่ากดที่ลําต้น เพราะจะทําให้ลําต้นหักได้ กดรากลงไปจนจมถึง ก้นถ้วย ก้านก็จะจมตามไปด้วย จะได้ต้นที่อยู่เหนือดิน

ทําต่อไปเรื่อย ๆ จนเต็มถาดนะครับ แรก ๆ จะกดดันครับ แทบไม่ค่อยได้หายใจ เลย เกร็งไปหมด เครียดด้วย แต่เป็นการฝึกความอดทน และ สร้างสมาธิได้ดีเลยครับ เพราะเราจะจดจ่ออยู่กับสิ่งที่เราทํา ดังนั้น ขณะที่ทําให้นึกถึงการหายใจ เรียกสติ กลับมาหายใจให้เต็มปอดบ่อย ๆ ครับแล้วจะทําไปด้วยความเพลิดเพลิน แป็บเดียว เสร็จแล้วหรือนี่ อิอิ มีอีกมั้ยครับ?? :))

เมื่อทําเสร็จแล้ว ให้หาตะกร้าใบใหญ่ พอที่จะครอบถาดเพาะได้ครอบปิดไว้ แล้ว ค่อยใช้ฝักบัวรดน้ำรดผ่าน ๆ ให้ชุ่มอีกครั้ง (การหาตะกร้ามาครอบปิดไว้ก่อนรดน้ำ เพื่อลดแรงกระแทกของน้ำที่จะโดนต้นกล้า) เพียงแค่คืนเดียวต้นกล้าที่ลงไว้แบบโอนเอน รุ่งเช้าเขาก็จะตั้งตรงสดชื่น

จากนั้นให้นําไปวางไว้ในที่แดดรําไร สัก 2-3 วัน หลังจากนั้นเขาก็พร้อมที่จะ โดนแสงแดดอ่อน ๆ ได้แล้วครับ ถ้าโดน ตรง ๆ ก็อาจจะใช้ตาข่ายพรางแสงนิดหน่อย หรือโดนแดดช่วงเช้าก็ได้ ลําต้นก็จะ ตั้งตรงแข็งแรง แต่ถ้าไม่ได้รับแดดเลย ลําต้นจะยืดยาว คอพับคออ่อน ไม่แข็งแรง เหมือนเขาพยายามยึดตัวเพื่อขอแสงแดด

ทิ้งให้ต้นกล้าอยู่ในถาดหลุมอีกประมาณ 2 สัปดาห์ ระหว่างนั้นก็รดน้ำผสมน้ำเต้าหู้ ที่เราดื่มเหลือติดก้นถุงนี่แหละครับ เอามา ผสมน้ำฉีดลงไปที่ต้นกล้า วันเว้นวัน แล้ว ก็ใส่มูลไส้เดือนลงไปที่ดินสักสัปดาห์ละครั้ง ต้นกล้าก็จะงอกใบที่ 3 – 4 ออกมา (ถ้าลําต้น ลอยเหนือดินมาก ก็ใช้ไม้ปลายแหลมค่อย ๆ กดลงไปให้จมดินหน่อยนะครับ ลําต้นจะได้ ไม่ล้ม)

ปลูกผักสลัด

เอาละครับ เราก็ได้รู้จักวิธีเพาะเมล็ดผักแล้ว ทีนี้ผักที่ผมเองชอบกินก็จะได้ ปลูกแล้วครับ นั่นก็คือผักสลัด แต่เราเพิ่งจะเริ่มปลูกผัก แล้วยังจะอยากปลูกผัก สลัดอีก เอ? แล้วจะหาเมล็ดผักสลัดที่ไหนกันน้า จังหวะช่างดีเสียนี่กระไร มีงาน สมุนไพรแห่งชาติพอดี มิรอช้าไปเดินงานดู น่าจะมีอะไรติดไม้ติดมือกลับมาบ้าง

และแล้วก็เป็นดังที่คาดไว้ เราได้เจอร้านค้าที่นําเมล็ดพันธุ์ไป จําหน่าย โดยเฉพาะกลุ่มเกษตรอินทรีย์ มีเมล็ดพันธุ์พื้นบ้าน กลุ่มที่ให้การอบรม การปลูกผักก็นําเมล็ดผักสลัดและเมล็ดผักต่าง ๆ ไปจําหน่ายด้วย งานแบบนี้จะหา อุปกรณ์การปลูกผักได้ไม่ยากครับ อีกงานหนึ่งเป็นงานพวกตลาดสีเขียว จะมีจัดอยู่ บ่อย ๆ หรือไม่ก็ตามสถานที่ที่เขาจัดอบรมการปลูกผักครับ

ผักสลัดที่คุ้นหน้าคุ้นตากัน ก็มีกรีนโอ๊ก เรดโอ๊ก คอส บัตเตอร์เฮด ผักกาดแก้ว ผักกาดหอมแดง เป็นต้นครับ ยังมีอีกหลายชนิดแล้วแต่เราชอบกิน หรือแล้วแต่ว่า จะหาเมล็ดได้ง่ายแค่ไหนครับ

การเพาะต้นกล้าผักสลัด ถ้าอยากเพาะหลายชนิด ก็ควรเพาะอย่างละแต่น้อย ถ้าหากจะเพาะกินเอง ใช้ตะกร้าขนมจีนใบเล็ก ๆ ก็ได้ บังเอิญที่บ้านกินขนมจีนบ่อย เลยเก็บเอาไว้ใช้ แต่ถ้าหากบ้านใครไม่มี ก็ใช้ตะกร้าสี่เหลี่ยมใบเล็ก ๆ เพาะหลาย ๆ ชนิดในตะกร้าเดียวกันได้ แต่อย่าลืมเขียนชื่อของผักแต่ละชนิด และลงวันที่เริ่มเพาะกล้า ไว้ที่แผ่นป้ายด้วยนะครับ กันลืม และจะได้คอยดูการเจริญเติบโตว่า เวลา ขนาดนี้น่าจะโตได้ขนาดไหนแล้ว แน่ะ ขอแกล้งเอาจริงเอาจังนิดหน่อย

ขั้นตอนการเพาะกล้าผัก ได้เขียนไว้ในหัวข้อการเพาะกล้าแล้ว สามารถใช้ได้ กับการเพาะกล้าผักเมล็ดเล็กๆ ทุกชนิด

ลงมือ ปลูกผักสลัด

ปลูกผักสลัด

การปลูก ให้ทําหลุมที่กระถาง หรือ แปลงปลูกที่เตรียมไว้ ใช้ช้อนกินข้าวตักกล้า ผักสลัดที่เพาะไว้ในหลมเพาะขึ้นมา แล้วใส่ลงไปในหลุมที่เตรียมไว้ให้ดินเสมอ โคนต้น (ใบ)

กลบหลุมเบา ๆ หลังจากนั้นให้หาฟางมาคลุมลําต้นไว้ เพื่อป้องกันหน้าดินแห้ง รดน้ำด้วยบัวรดน้ำส่ายผ่านเบา ๆ ขั้นตอนนี้ควรทําในตอนเย็นเพื่อให้ผักได้ พักฟื้นตัวอีกสัก 1 คืน

ถ้าลงเป็นแปลง ในช่วงแรกอาจจะ หาตาข่ายบาง ๆ พรางแสงไว้สักหน่อย พอต้นกล้าแข็งแรงสัก 4 – 5 วันก็ให้โดน แดดได้เต็มที่ แต่ที่บ้านผมไม่มีพื้นดิน ผักทุกอย่างจะอยู่ในตะกร้าปลูกหรือ กระถางขนาด 6 นิ้ว ดังนั้นเมื่อเริ่มย้าย กล้าผักลงกระถาง วิธีทําให้ต้นกล้าได้ พักฟื้นคือ จะใช้ตะกร้าขนมจีนครอบไว้ ช่วงพรางแสงแดดเวลาแดดแรงมาก ๆ พอเขาแข็งแรงก็ค่อยย้ายออกให้รับแดดเต็มที่

สําหรับผักสลัด ระยะเวลาการปลูก เริ่มตั้งแต่การเพาะเมล็ดในตะกร้าเพาะ 4 – 5 วัน หลังจากนั้น แยกต้นกล้าลงถาดหลุมเพาะต่ออีก 2 สัปดาห์ ดูแลเขาจน ออกใบที่ 4 – 5 แล้วค่อยเอาลงกระถางที่เตรียมไว้ ช่วงเวลานี้ จะใช้เวลาประมาณ หนึ่งเดือน ถึงหนึ่งเดือนครึ่ง ระหว่างนี้ การดูแลนอกจากจะรดน้ำ เช้า – บ่าย แล้ว ถ้าจะให้ดีควรรดน้ำทุก 3 – 4 ชั่วโมง แต่ถ้าไม่สะดวก จะรดน้ำตอนเย็นก็ได้ ไม่ต้องกังวล เพราะเราคนเมือง บางคนต้องทํางานนอกบ้าน กว่าจะกลับมาก็เย็นแล้ว

ปลูกผักสลัด

สําหรับเมล็ดผักสลัด รวมถึงเมล็ดผักอื่น ๆ เมื่อใช้ไม่หมดควรเก็บไว้ในตู้เย็น ช่องธรรมดา เพื่อรักษาอัตราการงอกไว้ให้นานที่สุด

ผักสลัดชอบแดดจัด แต่ต้องได้น้ำสม่ำเสมอ ชอบอากาศเย็น ช่วงเดือน ตุลาคม – มีนาคม เป็นช่วงที่เหมาะกับการปลูกผักสลัด แต่ที่บ้านผมปลูกตลอดปีครับ เพียงแต่ผลผลิตที่ได้ จะไม่เหมือนการปลูกตรงตามฤดูกาล ฤดูร้อนถ้าแดดแรงมาก เราก็จัดวางกระถาง หรือ ตะกร้าให้ได้รับแดดแค่ตอนเช้า

การปลูกผักในกระถาง ก็มีข้อดีตรงที่สามารถยกหาแดด หรือ หลบแดดได้ แต่ถ้าเป็นแบบลงแปลงคงต้องหา ตาข่ายพรางแสงให้ และผักสลัดที่ปลูกในฤดูร้อน ต้องให้น้ำตลอดเวลา อาจจะเพิ่ม การรดน้ำให้บ่อยขึ้นเป็นวันละ 3 – 4 ครั้ง ถ้าปลูกในกระถาง ดินจะแห้งง่าย หากขาดน้ำจะทําให้ผักสลัดออกรสขม

ปลูกผักสลัด

เท่าที่ปลูกผักสลัดมา ช่วงที่ทําให้ผักสลัดเสียหายไม่น่าปลูกเลย คือช่วงฤดูฝน ถ้าฝนตกแรง ๆ ใบผักสลัดจะแตกหมด แล้วแดดก็ไม่ค่อยออกด้วย ถ้าผมปลูก ในช่วงนี้ จะถนอมสุดชีวิต ถึงขนาดต้องยกกระถางหลบฝนกันเลยทีเดียว ผักสลัด ในฤดูฝนก็จะแพงมากด้วย ถ้าใครสามารถปลูกได้ในฤดูนี้ จะเป็นที่อิจฉาของเพื่อน ๆ เลย ลองดูนะครับ

การดูแลบํารุงผักสลัด นอกจากรดน้ำแล้ว ก็ให้ใส่ปุ๋ยมูลไส้เดือนรอบ ๆ ต้นบ้าง (อิอิ ผมเลี้ยงไส้เดือนเองด้วยนะครับ จะบอกให้) ประมาณสัปดาห์ละครั้ง รดด้วย ฮอร์โมนถั่วเหลืองบ้าง (จะมีวิธีการทําฮอร์โมนถั่วเหลืองบอกไว้ในบทต่อๆไป) โดยใช้ ฮอร์โมนถั่วเหลือง 2 ฝา ต่อน้ำ 1 บัวรดน้ำ หรือประมาณ 5 ลิตร จะช่วยให้ลําต้น แข็งแรง ใบผักกรอบ หรือถ้าใครไม่อยากทําฮอร์โมนถั่วเหลือง ก็ใช้น้ำเต้าหู ที่เราซื้อมาเป็นถุง ๆ นี่แหละ เหลือติดก้นถุงไว้นิดหน่อย นํามาผสมน้ำให้เจือจาง ก็ใช้ รดผักได้เหมือนกัน รดวันเว้นวันก็พอ

ผักสลัดเมื่อโตเต็มที่ใบจะฟูแน่น บานเต็มฝ่ามือ เป็นอันว่ากินได้แล้ว ถ้า ปล่อยไว้นาน ๆ จะเห็นช่องว่างระหว่างก้านใบแต่ละก้านชัดเจน นั่นแสดงว่าแก่เกินไปแล้ว แต่ก็กินได้ อาจจะมีรสขมนิดหน่อยเท่านั้น เมื่อผักสลัดโตได้ที่แล้ว วิธีเก็บกินมี 2 แบบ คือ ถอนกินทั้งต้น หรือ จะเก็บแบบเก็บกินทีละใบ โดยเก็บใบ รอบนอกออกไปกินครับ ใจตรงกลางยังสามารถแตกใบออกมาให้ได้อีกสักระยะหนึ่ง จนสังเกตเห็นว่าใจตรงกลางต้น ไม่โตแล้ว ก็ตัดกินทั้งหมดเลยครับ

หากอยากมีผักสลัดไว้กินอย่างต่อเนื่อง ทําได้โดย เมื่อเราเริ่มเพาะกล้า ผักสลัดได้ 5 วัน ปล่อยให้อยู่ในถาดหลุมต่ออีก 2 สัปดาห์ แล้วเราค่อยเอาเขาลง ปลูกในกระถาง ขณะที่เราเอาลงกระถาง หรือลงแปลงปลูกแล้ว ให้เริ่มเพาะเมล็ด ผักสลัดชุดใหม่ทันที ระยะเวลาที่ผักสลัดอยู่ในแปลง หรือในกระถางอีกหนึ่งเดือน ก็เท่ากับระยะเวลาที่เราจะเริ่มเพาะเมล็ดจนถึงวันที่กล้าผักสลัดโตพร้อมที่จะลงปลูก

ปลูกผักสลัด

เมื่อเราเก็บผลผลิตชุดแรก กล้าผักสลัดชุดที่สอง ก็พร้อมที่จะลงปลูกต่อได้ทันที แต่ก่อนลงปลูกครั้งใหม่ ให้ปรับปรุงดินก่อน โดยถ้าปลูกอยู่ในกระถาง หลังจาก เก็บผักสลัดแล้ว ดินที่ปลูกจะเหลือในกระถางน้อยมาก ก็ให้นํามาผสมกับดิน ที่เตรียมไว้ปลูกในครั้งต่อไปได้เลย

ส่วนที่ปลูกลงแปลง เมื่อเก็บผักแล้วให้ขุดพลิกหน้าดินขึ้นมา เติมปุ๋ยคอก (ขี้วัวแห้ง) ตากแดดไว้สัก 4 – 5 วัน แล้วเพิ่มดินที่เตรียมไว้ หลังจากนั้นก็ปลูก ผักสลัดต่อได้เลย

ผักสลัดไม่ค่อยพบศัตรูพืช ผู้รู้บอกว่า เพราะผักสลัดมียางที่แมลงไม่ชอบ การเสียหายของผักสลัด ส่วนใหญ่จะเกิดจากธรรมชาติ เช่น แดดแรงไปทําให้ใบไหม้ ฝนตกมากไปใบจะขาด ช้ำ เน่า ถ้าเรา หาวิธีป้องกันปัญหาเหล่านี้ได้ เราจะมี ผักสลัดกินตลอดปี น่าสนใจใช่ไหมครับ

เมื่อเราปลูกผักสลัดได้สําเร็จแล้ว เราจะรู้สึกภาคภูมิใจยังไงไม่รู้ เพราะรู้สึกว่า ผักสลัดปลูกยาก พอเราปลูกได้สําเร็จ จะตามมาด้วยเสียงสรรเสริญ ชื่นชม (อิอิ เราก็แอบภูมิใจ) แต่ผมว่า จริงๆ แล้วใครๆ ก็ปลูกได้ครับ


อ่านบทความอื่นๆ
ติดตามเพจ